1 2 3 4 5

چریکەی ئەهوورایی بانویسندگی ولی فتاحی بە کتابخانه های اورامان پیوست”

photo_۲۰۱۸-۰۱-۱۵_۱۹-۵۲-۲۷

کتیبوو چریکەی ئەهوورایی ئاما دلێ کتێبخانەو هەورامانی”

بنامێ خودٚای

ویەردٚەی وەڵین با ویەردٚەبۆ

قەول و قەرارما ئیسە کەردٚە بۆ

جه‌ ده‌ورانێوه‌نه‌ مژیومێ که‌ فولکلۆر فره‌ که‌م¬ڕه‌نگ بیه‌ن. ئه‌گه‌ر کوچێو بلمێوه‌ دماوه‌، ـ سی چل ساڵێ چه‌یوه‌ڵته‌رـ مه‌علوومما وه‌نه‌ بۆ که‌ ڕه‌سم و ڕسوومات نه‌ ته‌نیا جه‌ هه‌ر مه‌حاڵێوه‌نه‌، به‌ڵکوو ده‌گا به‌ ده‌گا فه‌رقش بیه‌ن. زه‌ماوندٚه‌کێ، گۆرانیه‌کێ، مێمانیه‌کێ، تازیه‌کێ و… ده‌گا په‌ی ده‌گای ته‌وفیرشا که‌ردٚه‌ن و ئینه‌ نیشانێ ده‌وڵه‌مه‌ندٚ بیه‌ی فه‌رهه‌نگوو خه‌ڵکی بیه‌ن. زیندٚه‌ بیه‌ی هه‌ر ملله‌تێوی مه‌شرووتا سه‌روو زیندٚه‌ بیه‌ی زوانیش و زیندٚه‌ بیه‌ی زوانی پێسه‌ ماباقی زیندٚه‌ به‌ ڕۆحه‌کا ئه‌وه‌جه‌ش به‌ قووت و واردٚه‌مه‌نی به‌ قوه‌تیا. یۆ جه‌ واردٚه‌مه‌نیه‌ به‌ قوه‌ته‌کاو زوانی، ئه‌ده‌بیاتا و ڕه‌نگا گۆرانیه‌ و فولکلۆڕ نه‌قشێوی فره‌ بنه‌ڕه‌تیشا بۆ په‌ی زیندٚه‌ هۆرگێرته‌ی هه‌ر زوانێوی.

چی مشۆم یۆ پێسه‌ ئێسکارمانی ئاڵمانی (۱۸۶۷-۱۹۱۷) تاوۆ کتێبوو «گویش کردان موکری»(تحفە مظفریه) بنویسۆ، به‌ڵام ئه‌منی هه‌ورامی نه‌تاوو ڕازه‌کاو مامێم پاڵوو ده‌سیمه‌نه‌ بنویسوو؟ یا کێ هه‌ن بتاوۆ نویسته‌کاو جه‌نابوو «مینۆرێسکی» جه‌ باره‌و مه‌حاڵه‌کاو کوردٚه‌سانیوه‌ ئینکار که‌رۆ؟ «عه‌لائه‌دین سه‌جادی»، «شێخ محه‌ممه‌د خاڵ» و خه‌ڵکانێته‌رێ په‌ی زیندٚه‌ که‌ردٚه‌ی فولکلۆڕی سۆرانی هه‌رمانه‌شا که‌ردٚێنه‌ و کتێبێشا نویستێنێ. هه‌رپاسه‌ کتێبوو «ترانه‌های کردی» نویسته‌و «موحه‌مه‌د موکری» جه‌ باره‌و گۆرانیه‌کاو مه‌حاڵوو موکریانی و کتێبوو «شوور شیرین» نویسته‌و «خه‌سره‌و په‌رهام»ی جه‌ باره‌و گۆرانیه‌کاو مه‌حاڵوو کرماشانی به‌ زوانی کرماشانی تاوانشا نه‌قشێوی وه‌رچه‌مشا بۆ په‌ی پارێزنای که‌لیمه‌ ڕه‌سه‌نه‌کاو زوانوو وێشا. که‌سانێوه‌ پێسه‌: «حه‌مه‌عه‌لی جه‌مالزادٚه‌«، «عه‌لی ئه‌کبه‌ر دێهخودا»، «سادێق هه‌دایه‌ت»، «جه‌لال ئال ئه‌حمه‌د»، «سه‌مه‌د بێهڕه‌نگی»، «ئه‌حمه‌د شاملوو» و که‌سانێته‌ر جه‌ ده‌وره‌ جۆر به‌ جۆره‌کانه‌ تاوانشا به‌ جه‌م¬ که‌ردٚه‌ی ڕه‌سم و ڕسوومه‌ کۆنه‌کا خزمه‌تێوی شایان به‌ زوانی فارسی که‌را. ڕه‌نگا ئێمه‌ واچمێ ده‌ی ئادٚێ ده‌سه‌ڵات په‌شتیشاوه‌ بیه‌ن ، ئێمه‌ چێش؟کە ئینەیچە یاگێ سەرەنجیەنە.

دمای چندٚ ساڵا تەلاش و کۆشش بە زەحمەت و پاڵپشتی دۆس و برادەرام گۆرانیەی هەورامیەم کەردٚە بە کتیبوو “چریکەی ئەهوورایی” و وستەم وەروو دەسیتا هەرچندە وێم مزانوو هاڵی جە عەیب و ئیرادٚی نیا بەڵام ئانەیچە مزانوو کە وانەرە سەبوورەو با گوزەشتەکێ دیاروو هەورامانی جە ڕوانگەوگەورەیی وێشاوە تەماشەش کەراو عەیب و ئیرادٚەکاش پێسە هەدیێوی پەیم کیاناوە.هاڵەکۆکیەنە سۆقاتوو شوانەی و ڕانوو مەلەکۆڕیم ئاوردٚەن دیواخانوو سڵێمانی.

بویەرە تەقسیر نادانیم کەردٚەن

گەورە جە تەقسیر نادٚان ویەردٚەن

“وەلی فەتاحی”

۹۶/۱۰/۲۵

101

چریکەی ئەهوورایی بانویسندگی ولی فتاحی بە کتابخانه های  اورامان پیوست”

بە نام خدا

ویه رده ی وه لین ئامانو یادم

تا تو شیرین بی ئه منیچ فه رادم

در این برحە از زمان فولکلور بگونه ای کمرنگ گردیدە کە در گذشته هرگز چنین نبوده است.اگر اندکی بە گذشته رجعت نماییم پر واضح می نماید کە نه تنها در هرمنطقه بلکه در هر روستا آداب و رسوم جداگانه و منحصر به فرد در بالندگی و آرامش روحی و روانی  مردم و شکوفایی استعدادهایشان نقش چشمگیری داشته است.

برای نمونه آوازهایی که در یک روستا خوانده می شد با خوانشهای روستای همجوار متفاوت، بطوری که بخوبی می توانست تشخیص داده شود هرکدام از آن کدام دیار می باشد.پوشیده نیست که سرزمین اهورایی اورامانات مملو از انواع سروده ها و آوازها و داستانها و افسانه های بی بدیلی است کەهرکدام می تواند منبعی سرشار از خوانشهای مختلف برای سلیقه های متفاوت باشد. یکی ازاین منابع کم نظیر کە تا کنون کتابت نشده و در ویترین کتابخانه ها حضور پیدا ننموده ، کلمات فولکلوریست که بە وفور  درلابلای آواز و آهنگهای  خوانندگان  اورامان موجود می باشد.

حمله بیرحمانه تکنولوژی همچون سیلی بنیان برافکن خانه و کاشانه دنیای فولکلور را آنچنان در آستانه نابودی قرار داده است که شاید غیر از کتابت راهی برای پاسداری از آن میسور نباشد. البته فرای  این مهم ، مکتوب نمودن آثار شفاهی هر ملتی در راستای  حفظ و نگهداری زبان آن ملت از اهمیت انکار ناپذیری برخوردار می باشد.پر واضح است کە زندە بودن هر ملتی در درجە اول منوط بە زنده بودن و پویایی زبان و زنده بودن هر زبان  نیازمند خوراکیست که لازمە حفظ و بقای آن زبان میباشد.

یکی از مواد و ابزارهای ادامە حیات زبان، ادبیات و هنر می باشد.اگر برای “اسکارمان”آلمانی مهم است که در یکصد سال قبل بخشی از فولکلور مردم منطقه مهاباد و موکریان را در کتابی به نام”تحفه مظفریه”جمع آوری بنماید و بنگارد، چرا در عصر کنونی برای امثالی چون اینجانب حائز اهمیت نباشد که گورانی های دیار اورامانات را به رشته تحریر درآوریم.بە همین منظور و پس سالها تلاش در این زمینه  و در جهت حفظ و نگهداری زبان مادری اورامی از یک طرف و کتابت گورانی های این زبان از سویی دیگر،اخیرا در کتابی تحت عنوان”چریکه ی ئەهوورایی”گورانی اورامی را به این زبان مرقوم ، که امیدوارم با تمام کاستیها و نقصانهایش که بدون شک بری از ایراد و اشکال نمی باشد بتواند درمدرسه قلم نویسندگان و اندیشمندان این مرزو بوم به تلمذ بنشیند.برگ سبزیست تحفه درویش و ران ملخیست در محضر سلیمان.

بویه ره ته قسیر نادانیم که رده ن

گەوره جه ته قسیر نادان ویه رده ن

“ولی فتاحی”

۹۶/۱۰/۲۵

 اکنون این در کتابخانه”هرمیس”در مریوان پاساژعدالت. و کتابخانه “زانیار” در روانسرموجودمی باشد.وبزودی درکتابخانه های پاوه هم منشرخواهدشد.

درباره ی مـظفـر ولـدبیگی

ئه م وب سایت که له به ر چاوی خوینه رانی به ریزه ، له لایه ن مزه فه ري وه له د به گي و به هاوكاري هيوای برای ئه رکه کانی به ریوه ده چی . له خوینه رانی ئه م توره کومه لایه تیه داواکارین بو باشتر به ریوه بردنی،هاریکاری و هاوکاریمان بکه ن . بو په ره پیدانی زياتر به ژماره موبایلی 09183318945 یا ئیمه یلی mozafarnoryaw@yahoo.comپه یوه ندیمان پیوه بگرن . سه ربه رزیتان ئاره زومانه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.